Chương 13 · Thiên nhiên, đấng hưởng lạc và ý thức
CÂU 6-7
mahā-bhūtāny ahaṅkāro buddhir avyaktam eva ca
indriyāṇi daśaikaṁ ca pañca cendriya-gocarāḥ
icchā dveṣaḥ sukhaṁ duḥkhaṁ saṅghātaś cetanā dhṛtiḥ
etat kṣetraṁ samāsena sa-vikāram udāhṛtam
mahā-bhūtāni—các nguyên tố chính đại; ahaṅkāraḥ—ngụy ngã; buddhiḥ—lý trí; avyaktam—không thị hiện; eva—chắc chắn; ca—cũng; indriyāṇi—các giác quan; daśa-ekam—mười một; ca—cũng; pañca—năm; ca—cũng; indriya-go-carāḥ—các đối tượng của giác quan; icchā—lòng ham muốn; dveṣaḥ—lòng căm ghét; sukham—hạnh phúc; duḥkham—bất hạnh; saṅghātaḥ—toàn bộ các yếu tố vật chất; cetanā—các dấu hiệu sống; dhṛtiḥ—niềm tin; etat—tất cả những cái đó; kṣetram—phạm vi hoạt động; samāsena—tổng cộng lại; sa-vikāram—với các mối tương tác; udāhṛtam—là ví dụ.
Năm nguyên tố chính đại, ngụy ngã, lý trí, bản ngã không thị hiện, mười giác quan và trí tuệ, năm đối tượng giác quan, ước muốn, lòng căm ghét, hạnh phúc và khổ đau, toàn bộ các yếu tố vật chất, các dấu hiệu sống và những niềm tin, tất cả những thứ đó gộp lại thành phạm vi hoạt động và những mối tương tác của nó.
GIẢI NGHĨA: Mọi lời tuyên bố có uy tín của các bậc đại hiền, các Thánh ca Veda và các câu cách ngôn của “Vedānta-sūtra” đều nhất trí rằng thế giới vật chất được tạo bởi một số nhóm yếu tố vật chất. Nhóm đầu tiên gồm đất, nước, lửa, không khí và không trung là năm yếu tố chính đại (mahā-bhūta). Nhóm thứ hai gồm ngụy ngã, lý trí và ba thuộc tính vật chất của thiên nhiên trong trạng thái không thị hiện. Sau đó là năm giác quan là nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, tiếp theo là năm cơ quan hoạt động là giọng nói, tứ chi, hậu môn và bộ phận sinh dục. Cao hơn các giác quan là trí tuệ, cái nằm ở bên trong cơ thể và vì thế mà được gọi là nội quan. Do đó, chúng ta nói rằng có mười một giác quan, bao gồm cả trí tuệ. Nhóm tiếp theo gồm năm đối tượng giác quan là sắc, thanh, hương, vị, xúc. Hai mươi tư yếu tố vật chất này hợp lại thành cái gọi là phạm vi hoạt động. Ước muốn, lòng thù ghét, hạnh phúc và khổ đau, cái là kết quả của những mối quan hệ tương hỗ giữa chúng sinh với thế giới vật chất tạo thành một nhóm riêng. Các dấu hiệu sống được thể hiện bằng ý thức và các niềm tin là biểu hiện của thân vi tế gồm trí tuệ, tự ngã và lý trí. Các yếu tố tinh vi cũng là một phần của phạm vi hoạt động.
Năm yếu tố chính đại là biểu hiện thô của ngụy ngã, cái đến lượt mình là biểu hiện của cấp độ ban đầu của vọng ngã, cấp độ mà Thánh Kinh gọi là quan niệm duy vật về cuộc sống hay tāmasa-buddhi, lý trí trong vô minh tính. Tới lượt mình, nó là cấp độ tồn tại không thị hiện của ba thuộc tính của thiên nhiên vật chất. Các thuộc tính ở trạng thái không thị hiện của thiên nhiên vật chất được gọi là pradhāna.
Người nào muốn có thông tin tỉ mỉ hơn về hai mươi tư yếu tố vật chất và các mối tương tác của chúng, người đó cần nghiên cứu triết học kỹ lưỡng hơn. “Bhagavad-gītā” chỉ trình bầy sơ lược về chúng mà thôi.
Tất cả các yếu tố này hợp lại thành cơ thể vật chất, cái phải chịu sáu sự đổi thay là được sinh ra, lớn lên, tồn tại trong một khoảng thời gian, sản xuất ra sản phẩm phụ, sau đó tàn úa và cuối cùng thì tan biến. Khác với kṣetra-jña, người biết phạm vi hoạt động và là người sở hữu nó, phạm vi hoạt động mang tính vật chất nên nó nhất thời.