Chương 8 · Đạt tới Thượng Đế
CÂU 2
adhiyajñaḥ kathaṁ ko 'tra dehe 'smin madhusūdana
prayāṇa-kāle ca kathaṁ jñeyo 'si niyatātmabhiḥ
adhiyajñaḥ—Chúa tể của mọi lễ tế; katham—như thế nào; kaḥ—ai; atra—ở đây; dehe—trong thân thể; asmin—này; madhusūdana—thưa Madhusūdana; prayāṇa-kāle—lúc lâm chung; ca—và; katham—như thế nào; jñeyaḥ asi—làm sao biết được Người; niyata-ātmabhiḥ—những người tự chủ.
Ai là Chúa tể của mọi lễ tế và bằng cách nào Ngài sống trong thân xác này thưa Madhusūdana? Và làm thế nào mà những người phục vụ tận tụy lại nhớ được tới Người ở phút lâm chung.
GIẢI NGHĨA: Từ “Chúa tể của các lễ tế” có thể liên quan tới Indra hoặc Viṣṇu. Viṣṇu là chúa tể của các vị á thần chính, trong số đó có cả Brahmā và Śiva, còn Indra là vị á thần đứng đầu các vị á thần chấp chính. Cả Indra lẫn Viṣṇu đều được thờ phụng bằng các yajña. Song, ở đây Arjuna hỏi rằng ai là Chúa tể thực sự của các lễ tế và bằng cách nào mà Đấng Tối Cao sống ở trong thân thể chúng sinh.
Arjuna gọi Đức Chí Tôn là Madhusūdana bởi vì có lần Kṛṣṇa đã giết chết con quỷ tên là Madhu. Thực ra những câu hỏi giống như sự nghi hoặc này không được nảy ra trong tâm trí Arjuna vì Arjuna là tín đồ của Đức Chí Tôn, là người có ý thức Kṛṣṇa. Bởi thế nên những nghi ngại ấy chẳng khác gì những con yêu quái. Vì Kṛṣṇa biết cách trừng trị loài yêu quái nên Arjuna gọi Ngài là Madhusūdana để xin Kṛṣṇa tiêu diệt những con quỷ nghi ngại nảy sinh trong tâm trí chàng.
Từ prayāṇa-kāle trong câu thơ này có ý nghĩa hết sức quan trọng bởi vì tất cả những điều chúng ta làm trong suốt đời mình sẽ được thử thách ở phút lâm chung. Arjuna xin Kṛṣṇa kể cho chàng nghe về những người luôn mải miết hoạt động trong ý thức Kṛṣṇa. Điều gì xảy ra với họ ở khoảnh khắc cuối cùng của đời họ? Ở phút lìa đời, mọi chức năng cơ thể bị phá hủy và trí tuệ không còn hoạt động một cách thích hợp. Trong trạng thái đó, con người có thể không nhớ được tới Đấng Tối Cao. Mahārāja Kulaśekhara, tín đồ vĩ đại của Đức Chí Tôn có cầu nguyện: “Lạy Đấng Tối Cao của con, tốt hơn cả là con chết ngay bây giờ, trong lúc còn đương khỏe mạnh, để con thiên nga tâm trí con tìm được đường tới gót sen của Ngài”. Lối nói ẩn dụ được sử dụng ở đây vì thiên nga, loài chim sống nơi hồ nước thích vùi đầu trong bông sen. Mahārāja Kulaśekhara thưa với Đấng Tối Cao: “Hiện giờ, tâm trí con thanh thản và con hoàn toàn khỏe mạnh. Nếu con chết ngay bây giờ và nhớ được tới gót sen của Ngài thì chắc là con sẽ đạt mục đích của sự phục vụ tận tụy. Nếu con phải đợi cái chết tự nhiên của mình thì con không biết cái gì sẽ xảy ra với con, bởi vì khi đó, các chức năng cơ thể sẽ bị phá hủy, con sẽ khốn khổ vì ngạt thở và con không dám chắc rằng con có thể thốt lên được thánh danh của Ngài. Vì thế nên xin Ngài hãy cho con được chết ngay tức khắc”. Arjuna hỏi Kṛṣṇa con người có thể làm thế nào để tập trung tâm trí vào gót sen của Ngài ở phút lìa đời.