Chương 14

Ba thuộc tính của thiên nhiên vật chất

Tất cả linh hồn thị hiện đều ở dưới sự điều khiển của ba thuộc tính hay ba tính chất của thiên nhiên vật chất là hiền tính, dục tính và vô minh tính. Đức Chí Tôn Kṛṣṇa giảng giải ba thuộc tính này là gì, chúng tác động tới chúng ta ra sao, làm thế nào để thoát khỏi ảnh hưởng của chúng và Ngài mô tả những dấu hiệu của người đã đạt cấp độ siêu nghiệm.

CÂU 1Đức Thượng Đế Tối Cao phán: Ta sẽ nói cho ngươi nghe lần nữa về đạo lý vô thượng này, hạt châu của toàn bộ tri thức; nhờ thấu hiểu nó mà tất cả các bậc đại hiền đều đắc quả toàn thiện tuyệt đỉnh.
CÂU 2Người vững vàng trong tri thức này có thể đạt bản thể siêu tuyệt như bản thể của Ta, khi ấy anh ta chẳng bị sinh ra lúc sáng thế và sẽ không bị hủy diệt lúc tận thế.
CÂU 3Này dòng dõi của Bharata, toàn bộ thực thể vật chất gọi là Brahman là nguồn gốc sinh thành của vạn vật và Ta khai sinh cho tất cả chúng sinh bằng việc thụ thai cho Brahman đó.
CÂU 4Con trai của Kuntī ơi, hãy biết rằng mọi loài được thụ thai trong lòng thiên nhiên vật chất, còn Ta là người cha ban tinh khí.
CÂU 5Thiên nhiên vật chất gồm ba thuộc tính là hiền tính, dục tính và vô minh tính. Arjuna có cánh tay mạnh ơi, khi chúng sinh vĩnh cửu tiếp xúc với thiên nhiên vật chất, nó bị ước định bởi những tính chất ấy.
CÂU 6Hỡi người vô tội (Arjuna), hiền tính, cái trong sạch hơn các thuộc tính khác soi sáng cho chúng sinh và giải thoát nó khỏi mọi nghiệp chướng. Những người ở dưới ảnh hưởng của thuộc tính này được chế định bởi cảm xúc hạnh phúc và trí huệ.
CÂU 7Dục tính nảy sinh từ những ham muốn vô độ và dục vọng. Con trai của Kuntī ơi, chính vì thế mà chúng sinh ước định bị trói chặt vào hoạt động vật chất vì thành quả.
CÂU 8Dòng dõi của Bharata ơi, hãy biết rằng tính chất tăm tối sinh ra từ vô minh kìm giữ tất cả chúng sinh thị hiện trong ảo tưởng. Kết quả ảnh hưởng của nó là sự mất trí, tính lười biếng và chứng hám ngủ, những thứ trói chặt linh hồn ước định.
CÂU 9Dòng dõi của Bharata ơi, hiền tính làm chúng sinh thấy hạnh phúc, dục tính thúc đẩy nó hoạt động để hưởng thành quả hoạt động, còn vô minh tính thì che mờ tri thức của nó và làm nó mất trí.
CÂU 10Này dòng dõi của Bharata, lúc thì hiền tính ở con người mạnh hơn dục tính và vô minh tính, lúc thì dục tính thắng vô minh tính và hiền tính, còn đôi khi thì vô minh tính trội hơn hiền tính và dục tính. Giữa các thuộc tính của thiên nhiên vật chất luôn diễn ra cuộc đấu tranh để chiếm ưu thế như vậy đấy.
CÂU 11Có thể cảm thấy sự thắng thế của hiền tính khi mọi khiếu của thân thể đều được trí huệ soi rọi.
CÂU 12Này người đứng đầu lớp con cháu của Bharata, khi các dấu hiệu của lòng tham luyến ghê gớm, khát vọng lao động để hưởng thành quả, nỗ lực tột độ, ham muốn không gì kìm nén nổi hiện rõ ở con người, ấy là lúc dục tính tăng tiến.
CÂU 13Con trai của Kuntī ơi, khi vô minh tính thắng thế, con người trở nên tối tăm, thụ động, mất trí và trở thành nạn nhân của ảo tưởng.
CÂU 14Khi lìa đời trong hiền tính, chúng sinh tới được cõi thượng thiên thanh tịnh của các bậc đại hiền.
CÂU 15Khi lìa đời trong dục tính, con người sẽ sinh ra giữa những người hoạt động vì thành quả hoạt động, còn khi thoát xác trong vô minh tính, con người sẽ đầu thai vào vương quốc súc sinh.
CÂU 16Kết quả của việc làm mộ đạo rất đỗi thanh sạch và người ta nói hoạt động này ở hiền tính. Những hành động được thực hiện trong dục tính sẽ mang lại khổ đau cho con người, còn hành động được thực hiện trong vô minh tính sẽ làm anh ta ngu độn.
CÂU 17Hiền tính là cội nguồn của tri thức chân chính, dục tính nhen nhóm lên lòng tham, còn vô minh tính thì sản sinh ra sự ngu dốt, sự mất trí và ảo tưởng.
CÂU 18Những người ở trong hiền tính sẽ dần dần tới được cõi thượng thiên, những người sống trong dục tính sẽ ở lại cõi trần, còn những kẻ đắm chìm trong vô minh tính đáng ghét sẽ sa xuống địa ngục.
CÂU 19Ai thực sự thấy được rằng mọi việc ở thế giới vật chất đều do các thuộc tính của thiên nhiên thực hiện và thấu hiểu được Đấng Tối Cao, đấng siêu việt với các thuộc tính đó, anh ta đạt được bản thể tinh thần của Ta.
CÂU 20Khi đã vượt khỏi ảnh hưởng của ba thuộc tính tác động lên cơ thể vật chất, chúng sinh thị hiện không còn phải chịu những nỗi khổ đau gắn liền với sinh, lão, tử nữa và được hưởng tinh túy phúc lạc tinh thần ngay ở kiếp này.
CÂU 21Arjuna hỏi: Thưa Đức Chí Tôn, có thể nhận biết người siêu tuyệt với ba thuộc tính ấy theo những dấu hiệu nào? Anh ta xử sự ra sao và làm thế nào để thắng được những thuộc tính đó của thiên nhiên? GIẢI NGHĨA: Arjuna đặt những câu hỏi hết sức quan trọng ở câu thơ này. Chàng muốn biết những đặc điểm của người đã thoát khỏi ảnh hưởng của ba thuộc tính vật chất và trước hết, chàng hỏi Kṛṣṇa về những dấu hiệu để nhận biết bậc siêu nhân đó. Làm thế nào để biết người đó đã thoát khỏi ảnh hưởng của các thuộc tính chất vật chất? Câu hỏi thứ hai liên quan tới việc người đó sống ra sao và hành động như thế nào. Anh ta có tuân theo các nguyên tắc quy định không? Tiếp theo đó, chàng hỏi cách làm thế nào để đạt cấp độ siêu tuyệt. Tất cả những câu hỏi này đều có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Chừng nào con người còn chưa biết các phương pháp đạt cấp độ siêu tuyệt, anh ta chưa thể thấy được những dấu hiệu của bậc siêu nhân. Vì thế cho nên các câu hỏi của Arjuna hết sức quan trọng và Đức Chí Tôn trả lời chúng ở các câu thơ sau.
CÂU 22-25Đức Thượng Đế Tối Cao phán: Con trai của Pāṇḍu ơi, người nào không ghét bỏ sự khai trí, sự gắn bó và ảo tưởng khi chúng có, cũng chẳng mong mỏi khi chúng mất; người nào luôn bình thản và điềm tĩnh trước những tác động của các thuộc tính vật chất, người nào dửng dưng và siêu tuyệt đối với các biểu hiện đó bởi vì biết rõ tất cả chúng đều là kết quả hoạt động của các thuộc tính vật chất; người nào thấu tỏ bản chất thực sự của mình và coi sướng, khổ như nhau; người nào chẳng phân biệt hòn đất, viên đá với thỏi vàng; người nào đón nhận hạnh phúc và tai ương như nhau; người nào biết chịu đựng lời chê và chẳng để ý đến tiếng khen, kiên tâm tiến tới đích bất chấp nhục hay vinh, người nào chẳng phân biệt bạn, thù; người nào từ bỏ mọi hoạt động vật chất, người đó siêu tuyệt với các thuộc tính của thiên nhiên vật chất.
CÂU 26Người nào hoàn toàn hiến dâng mình cho sự phục vụ tận tụy và luôn vững bước theo con đường đã chọn trong mọi hoàn cảnh, người đó lập tức vượt khỏi các thuộc tính của thiên nhiên vật chất và đạt cấp độ Brahman.
CÂU 27Ta là cốt lõi của Brahman vô bản sắc, bất tử, bất diệt, vĩnh cửu và cũng là vị thế khởi thủy của hạnh phúc bất tận.