Chương 2

Tóm tắt nội dung của “Gītā”

Arjuna suy tôn Đức Chí Tôn Kṛṣṇa là đức thầy tinh thần của mình, còn Kṛṣṇa thì bắt đầu dạy bảo chàng bằng cách giảng giải sự khác nhau cơ bản giữa thân xác vật chất nhất thời với linh hồn vĩnh cửu. Đức Chí Tôn tả quá trình luân hồi của linh hồn, bản chất của sự phục vụ không vụ lợi cho Đấng Tối Cao và những dấu hiệu của người đã tự chứng ngộ.

CÂU 1Sañjaya thưa: Thấy Arjuna ngập tràn thương cảm, buồn đau và mắt đẫm lệ, Madhusūdana, Kṛṣṇa bèn nói những lời như sau.
CÂU 2Đức Thượng Đế Tối Cao phán: Arjuna yêu quý của Ta ơi, ngươi lấy ở đâu ra cung cách xấu xa này thế? Hành vi ấy chẳng xứng với người biết rõ mục đích thực sự của cuộc đời. Nó đâu có dẫn con người tới cửa thiên đường mà chỉ tới sự hổ nhục mà thôi.
CÂU 3Hỡi con trai của Pṛthā, đừng chịu thua tính nhu nhược hổ nhục ấy. Nó chẳng xứng với ngươi. Hãy dứt bỏ sự yếu đuối đáng hổ thẹn đó khỏi trái tim và đứng dậy đi, hỡi người chinh phục kẻ thù.
CÂU 4Arjuna thưa: Hỡi người chinh phục kẻ thù, hỡi người diệt quỷ Madhu, làm sao tôi có thể phản công bằng những mũi tên bắn vào những người như Bhīṣma và Droṇa, những người đáng được tôi tôn thờ.
CÂU 5Thà đi ăn xin ở cõi trần ai này còn tốt hơn là sống bằng cái giá phải trả là tính mạng của những linh hồn vĩ đại, những người là thầy của tôi. Kể cả khi họ có mục đích trần tục thì họ vẫn là bề trên. Nếu họ bị giết thì tất cả những gì chúng ta định tận hưởng đều sẽ nhuốm máu.
CÂU 6Giờ chúng ta chẳng biết là thắng họ hay chịu thua họ là hơn. Nếu chúng ta giết các vương tử của Dhṛtarāṣṭra thì chúng ta cũng chẳng nên ham sống làm chi. Mà họ thì đang đứng trước chúng ta trên chiến địa kia thôi.
CÂU 7Giờ đây, tôi không còn thấy rõ bổn phận của mình và mất hết bình tĩnh vì sự yếu đuối đáng hổ thẹn. Trong tình cảnh này, tôi cầu xin Người hãy bảo cho tôi biết cái gì tốt lành nhất đối với tôi. Bây giờ tôi là môn đệ của Người và là linh hồn đã quy thuận Người. Xin Người chỉ giáo cho.
CÂU 8Tôi chẳng biết làm sao dằn được nỗi đau đang làm đầu óc tôi kiệt quệ. Tôi sẽ không thể xua tan được nó kể cả khi tôi thành người trị vì vương quốc phồn thịnh có một không hai trên thế gian và có quyền lực tối cao như các vị á thần ở cõi thượng thiên.
CÂU 9Sañjaya thưa: Nói đoạn, Arjuna, người chinh phục kẻ thù bảo Kṛṣṇa, “Govinda à, tôi sẽ không giao chiến đâu” rồi im bặt.
CÂU 10Thưa người nối dõi của Bharata, lúc bấy giờ Kṛṣṇa, người đang đứng giữa hai đạo quân liền mỉm cười và bảo Arjuna đang tràn trề đau khổ những lời như sau.
CÂU 11Đức Thượng Đế Tối Cao phán: Trong khi nói những lời uyên bác, ngươi khóc thương cho cái chẳng đáng thương khóc. Những bậc hiền giả chẳng khóc thương cả kẻ sống lẫn người chết.
CÂU 12Chẳng bao giờ Ta thôi hiện hữu, cả ngươi và các vương hầu kia cũng vậy và sau này chẳng ai trong chúng ta ngừng hiện hữu.
CÂU 13Tương tự như việc linh hồn ước định liên tục chuyển từ tuổi ấu thơ sang tuổi thanh niên rồi sang tuổi già, lúc chết, nó chuyển sang cơ thể khác. Người sáng suốt chẳng hề bối rối trước sự thay đổi đó.
CÂU 14Này con trai của Kuntī, hạnh phúc và khổ đau nhất thời đến rồi đi như đông hạ đổi mùa. Chúng nảy sinh từ nhận biết của giác quan đấy hỡi người nối dõi của Bharata, và con người cần học cách bình thản chịu đựng chúng.
CÂU 15Hỡi bậc chí thiện chốn nhân gian (Arjuna), người chẳng hề bối rối trước hạnh phúc cũng như khổ đau và lúc nào cũng điềm tĩnh là người xứng đáng được giải thoát.
CÂU 16Những người đã thấu hiểu chân lý kết luận rằng cái không tồn tại (cơ thể vật chất) là cái chẳng lâu bền, còn cái vĩnh cửu (linh hồn) là cái bất biến. Họ đã kết luận như thế sau khi nghiên cứu bản chất của cả cái này lẫn cái kia.
CÂU 17Ngươi cần biết rằng cái lan tỏa khắp cơ thể vật chất là cái bất diệt. Không ai có thể hủy diệt được linh hồn bất tử đó.
CÂU 18Chỉ có thân xác vật chất của chúng sinh bất diệt, vô cùng tận và vĩnh cửu đó sớm muộn gì cũng bị tiêu vong, bởi thế cho nên hãy chiến đấu đi hỡi người nối dõi của Bharata.
CÂU 19Cả người tưởng chúng sinh là kẻ sát nhân lẫn người cho rằng nó có thể bị giết đều là phường vô minh bởi vì linh hồn không giết ai và cũng chẳng thể bị ai giết.
CÂU 20Linh hồn chẳng bao giờ được sinh ra hay chết đi. Nó chẳng hề được phát sinh, đang phát sinh và sẽ phát sinh. Nó vô sinh, vô diệt, trường tồn muôn thủa và khởi thủy. Nó không chết khi thể xác bị giết.
CÂU 21Hỡi Pārtha, lẽ nào người biết rằng linh hồn bền vững, vĩnh cửu, vô sinh vô diệt và bất biến lại giết ai đó hay buộc ai đó giết người khác?
CÂU 22Con người mặc quần áo mới sau khi vứt bỏ quần áo cũ như thế nào thì linh hồn cũng nhập vào các cơ thể vật chất mới sau trút bỏ thân xác già nua và vô dụng như thế ấy.
CÂU 23Không thể bổ xẻ linh hồn thành từng mảnh bằng binh khí, thiêu cháy bằng lửa, làm ướt bằng nước hay làm khô bằng gió.
CÂU 24Không thể phá vỡ, hòa tan, thiêu cháy hay làm khô héo được linh hồn cá thể. Nó tồn tại vĩnh viễn, hiện hữu ở khắp nơi, bất biến, bất động và lúc nào cũng như vậy.
CÂU 25Người ta nói rằng linh hồn vô hình, bất khả tri và bất di bất dịch. Biết thế rồi thì ngươi chẳng nên tiếc thương cho thân xác làm chi.
CÂU 26Arjuna có cánh tay mạnh ơi, ngay cả khi nếu ngươi một mực cho rằng linh hồn (hay các dấu hiệu sống) liên tục được sinh ra và chết đi mãi mãi thì ngươi cũng vẫn chẳng có lý do gì để tiếc thương cơ mà.
CÂU 27Ai sinh ra rồi cũng phải chết, còn sau khi chết nhất định lại tái sinh. Vì thế cho nên khi làm tròn bổn phận không thể tránh né của mình, ngươi đừng nên tiếc thương.
CÂU 28Lúc đầu, tất cả tạo vật đều ở trạng thái không thị hiện, rồi được thị hiện ở giai đoạn trung gian và trở lại trạng thái không thị hiện sau khi vũ trụ bị phá hủy. Vậy thì việc gì phải tiếc thương cơ chứ?
CÂU 29Người thì xem linh hồn là điều kỳ diệu, người thì nói về nó như điều kỳ diệu, còn người thì nghe nói nó là điều kỳ diệu, thế nhưng còn có cả những người chẳng thể hiểu được nó sau khi nghe kể về nó.
CÂU 30Hỡi người nối dõi của Bharata, kẻ ngụ trong thân xác không bao giờ có thể bị hủy diệt. Bởi thế cho nên ngươi chẳng cần phải đau buồn vì chúng sinh nào cả.
CÂU 31Còn về bổn phận kṣatriya cụ thể của ngươi thì ngươi cần biết rằng đối với ngươi, chẳng có gì tốt hơn là chiến đấu không ngần ngại vì các nguyên tắc tôn giáo.
CÂU 32Pārtha ơi, hạnh phúc thay những vị kṣatriya được cơ hội giao chiến tự tìm đến và mở cho họ những cách cổng thiên đường.
CÂU 33Còn nếu ngươi không chịu làm tròn bổn phận tôn giáo của mình là chiến đấu thì ngươi sẽ phạm tội khinh nhờn bổn phận của mình và mất thanh danh của một chiến tướng.
CÂU 34Miệng lưỡi thế gian sẽ đời đời nói đến sự ô danh của ngươi mà đối với người đáng trọng thì thà chết còn hơn để mất danh dự.
CÂU 35Các vị đại tướng vốn quý trọng danh tiếng của ngươi sẽ nghĩ rằng chỉ vì sợ mà ngươi đã chạy trốn khỏi chiến địa và cho rằng ngươi là kẻ tiểu nhân tầm thường.
CÂU 36Kẻ thù của ngươi sẽ phỉ báng ngươi và chế nhạo sự yếu hèn của ngươi. Còn gì đau đớn hơn nỗi nhục ấy đối với ngươi cơ chứ?
CÂU 37Con trai của Kuntī ơi, hoặc là ngươi sẽ tử trận và lên thiên đường, hoặc là ngươi sẽ chiến thắng và hưởng vương quốc nơi trần thế. Vì vậy hãy đứng lên đi và cương quyết giao tranh.
CÂU 38Hãy chiến đấu để làm tròn bổn phận của mình và đừng nghĩ tới sướng khổ, được mất, thắng bại. Khi hành động như thế, ngươi sẽ chẳng bao giờ phạm tội.
CÂU 39Từ nãy tới giờ Ta đã kể cho ngươi nghe tri thức này qua phép nghiên cứu phân tích, còn bây giờ Ta sẽ giảng giải nó theo quan điểm hoạt động không vì thành quả. Này con trai của Pṛthā, khi hành động trên cơ sở của tri thức này, ngươi sẽ thoát khỏi mọi quả báo của những việc làm tội lỗi.
CÂU 40Người đi theo con đường này chẳng mất mát hay thua thiệt gì. Thậm chí một bước tiến nhỏ cũng có thể cứu anh ta khỏi hiểm họa khủng khiếp nhất.
CÂU 41Những người ở trên con đường này kiên tâm nhằm đích của mình và họ chỉ có một mục đích mà thôi. Hỡi người con yêu quý của vương tộc Kuru, lý trí của những kẻ thiếu cương quyết đến là nhiều cành nhánh rườm rà.
CÂU 42-43Những lời hoa mỹ khuyên con người tiến hành đủ loại động vì thành quả để được tới thiên đường, được sinh ra trong gia đình quý phái giàu sang, để có quyền lực và nhiều thứ khác của các bộ Kinh Veda vô cùng hấp dẫn những kẻ nghèo nàn tri thức. Đầy lòng khát khao lạc thú giác quan và cuộc sống xa hoa, những kẻ đó nói rằng chẳng có gì hơn thế.
CÂU 44Lòng quyết tâm phục vụ tận tụy cho Đấng Tối Cao chẳng bao giờ nảy sinh trong tâm trí những kẻ quá ham mê lạc thú giác quan và của cải vật chất, những kẻ bị tất cả những thứ đó làm cho rối trí.
CÂU 45Các Thiên Kinh Veda chủ yếu đề cập đến hoạt động được tiến hành dưới tác động của ba thuộc tính của thiên nhiên vật chất. Arjuna ơi, hãy vượt lên ba thuộc tính này và trở thành người siêu tuyệt đối với chúng. Hãy thoát khỏi mọi nhị nguyên tính, mọi lo âu về lợi lộc cùng sự an toàn cá nhân và thấu tỏ bản chất thực sự của mình.
CÂU 46Mọi nhu cầu mà cái giếng nhỏ đang đáp ứng có thể được cái hồ lớn thỏa mãn ngay lập tức. Tương tự như vậy, người biết mục đích tột đỉnh của các tập Kinh Veda có thể đạt mọi mục đích.
CÂU 47Ngươi có thể làm tròn bổn phận quy định của ngươi, nhưng không có quyền hưởng thành quả lao động của mình. Đừng bao giờ cho rằng thành quả của những việc ngươi làm chính là công lao của ngươi và đừng bao giờ có ý định không thực hiện bổn phận của mình.
CÂU 48Hỡi Arjuna, hãy bình thản làm tròn bổn phận của mình sau khi dứt bỏ mọi ý nghĩ về thắng hay bại. Tính bình thản này được gọi là yoga.
CÂU 49Dhanañjaya ơi, hãy chấm dứt mọi việc làm tội lỗi nhờ sự phục vụ tận tụy và hãy hiến mình cho Đấng Tối Cao trong tâm thức đó. Chỉ có những kẻ bần tiện mới muốn hưởng thành quả lao động của mình mà thôi.
CÂU 50Người đang phục vụ tận tụy thoát khỏi nghiệp quả của cả hành động tốt lẫn hành động xấu thậm chí ở ngay kiếp này. Vì thế cho nên hãy hiến mình cho đạo yoga, đỉnh cao của toàn bộ hoạt động.
CÂU 51Nhờ phục vụ tận tụy cho Đấng Tối Cao mà các bậc đại hiền hay các tín đồ tránh được nghiệp báo của mọi việc làm ở thế giới vật chất. Nhờ thế, họ không còn sa vào vòng luân hồi sinh tử nữa và thoát khỏi mọi khổ đau (nhờ trở về với Thượng Đế).
CÂU 52Khi lý trí của ngươi thoát khỏi cánh rừng rậm ảo tưởng, ngươi sẽ trở nên bàng quang với mọi điều ngươi đã từng nghe và sẽ được nghe.
CÂU 53Khi tâm trí ngươi chẳng còn bị bối rối bởi ngôn ngữ văn hoa của các tập Kinh Veda và luôn ở trạng thái xuất thần của sự tự giác ngộ, ngươi sẽ đạt ý thức thần thánh.
CÂU 54Arjuna thưa: Thưa Kṛṣṇa, dựa vào những dấu hiệu nào để biết đấy là người có ý thức siêu tuyệt? Ông ta nói gì và nói năng ra sao? Ông ta hành trụ tọa ngọa thế nào?
CÂU 55Đức Thượng Đế Tối Cao phán: Này Pārtha, khi con người từ bỏ mọi ước nguyện làm thỏa mãn giác quan nảy sinh trong tâm trí và khi trí tuệ của anh ta nhờ thế mà trở nên trong sạch, anh ta chỉ tìm sự mãn nguyện trong bản ngã thực sự của mình mà thôi. Người ta nói rằng anh ta đang ở trong ý thức siêu nghiệm trong sạch.
CÂU 56Người nào chẳng hề rối trí trong tam khổ, cũng chẳng mừng vui trước hạnh phúc, người nào tịch diệt được tham ái, nỗi sợ và sân giận, người đó được gọi là bậc hiền giả có tâm định tĩnh.
CÂU 57Ở thế giới vật chất, người nào thản nhiên trước mọi hay dở xảy đến với mình, cũng chẳng khen hay chê, người đó có tri thức toàn thiện.
CÂU 58Người nào có khả năng rút các giác quan của mình khỏi các đối tượng của giác quan như con rùa rụt tứ chi vào mai, người đó có ý thức toàn thiện.
CÂU 59Kể cả khi đã kiềm chế được các lạc thú giác quan, linh hồn thị hiện có thể vẫn ham mê các đối tượng giác quan như trước. Nhưng khi đã nếm mùi vị cao hơn, nó không còn ham thích cái thấp kém và được kiến lập vững vàng trong ý thức.
CÂU 60Này Arjuna, các giác quan mạnh mẽ và khích cảm tới mức lôi cuốn được cả trí tuệ của người anh minh đang cố kiểm soát chúng.
CÂU 61Người nào chế ngự được các giác quan, hoàn toàn kiểm soát được chúng và dồn hết ý thức của mình vào Ta, người đó được gọi là người có lý trí vững vàng.
CÂU 62Khi con người ngắm các đối tượng của các giác quan, anh ta sinh lòng quyến luyến với chúng, lòng quyến luyến này làm nảy sinh lòng ham muốn, rồi lòng ham muốn phát thành cơn giận.
CÂU 63Giận dữ đẩy con người vào ảo tưởng, ảo tưởng làm trí nhớ xáo trộn. Khi trí nhớ rối bời thì lý trí cũng mất luôn và khi chẳng còn lý trí, con người lại sa vào vực thẳm của cuộc sống vật chất.
CÂU 64Nhưng ai thoát khỏi cả yêu lẫn ghét, ai đạt sự giải thoát và chế ngự được các giác quan nhờ tuân theo các nguyên tắc quy định, người đó có được toàn bộ ân huệ của Đấng Tối Cao.
CÂU 65Đối với người có được sự mãn nguyện theo cách ấy (trong ý thức Kṛṣṇa), tam khổ của sự tồn tại vật chất không còn nữa; trong trạng thái ý thức viên mãn đó, lý trí của con người chẳng mấy chốc mà trở nên kiên định.
CÂU 66Người chẳng kết nối với Đấng Tối Cao (trong ý thức Kṛṣṇa) chẳng thể có cả lý trí siêu tuyệt lẫn trí tuệ vững vàng, cái mà thiếu nó thì không bao giờ có được bình an. Và làm sao có thể có hạnh phúc khi không có bình an?
CÂU 67Tựa trận cuồng phong thổi bạt con thuyền, chỉ cần một trong những giác quan phiêu đãng thu hút được trí tuệ thì nó có thể cuốn phăng trí tuệ của con người.
CÂU 68Vì thế nên hỡi người có cánh tay mạnh, ai giữ được các giác quan của mình khỏi các đối tượng giác quan, người đó chắc chắn có lý trí vững vàng.
CÂU 69Cái đối với mọi chúng sinh là đêm thì lại là lúc bừng tỉnh đối với người biết tự chủ; còn lúc mọi chúng sinh thức dậy thì đấy lại là đêm đối với bậc hiền giả nội quan.
CÂU 70Chỉ có người chẳng hề bất an trước dòng ham muốn chảy triền miên như những con sông đổ về biển cả, cái bao giờ cũng đầy ắp và phẳng lặng mới có thể thấy an lạc chứ không phải kẻ cố thỏa mãn những ham muốn đó.
CÂU 71Chỉ có người đã từ bỏ mọi ham muốn làm thỏa mãn giác quan cũng như mọi ước muốn vật chất, người không còn coi mình là chủ sở hữu của bất kỳ thứ gì và hoàn toàn thoát khỏi ngụy ngã mới thấy an lạc thực sự.
CÂU 72Đó là con đường của cuộc sống tinh thần và chính trực mà sau khi bước lên nó, con người không còn lầm lạc nữa. Nếu con người đạt được cấp độ này cho dù là ở phút lâm chung của cuộc đời thì anh ta sẽ tới được vương quốc của Thượng Đế.