Chương 18

Kết luận — Sự toàn thiện của đức xả ly

Kṛṣṇa giải thích ý nghĩa của đức xả ly và các tác động của các thuộc tính thiên nhiên tới ý thức và hoạt động của con người. Ngài giải thích nhận thức Brahman, sự toàn thiện của “Bhagavad-gītā” và kết luận luận cuối cùng của “Gītā”: con đường tối thượng của tôn giáo là hiến mình cho Kṛṣṇa một cách tuyệt đối, vô điều kiện với tình yêu thiết tha và điều đó sẽ cứu con người thoát khỏi mọi tội lỗi, sẽ khai sáng hoàn toàn cho anh ta và đem lại cho anh ta cơ hội trở về vương quốc tinh thần vĩnh cửu của Kṛṣṇa.

CÂU 1Arjuna thưa: Thưa đấng có cánh tay mạnh, tôi muốn biết về mục đích của đức xả ly (tyāga) và nếp sống xả ly (sannyāsa), thưa đấng diệt quỷ Keśī và đức chủ nhân của giác quan.
CÂU 2Đức Thượng Đế Tối Cao phán: Các bậc đại hiền gọi sự từ bỏ các hoạt động nhằm làm thỏa mãn ước muốn vật chất là nếp sống xả ly (sannyāsa). Còn sự từ bỏ thành quả của mọi hoạt động thì được họ gọi là đức xả ly (tyāga).
CÂU 3Một số bậc hiền giả nói rằng cần từ bỏ mọi kiểu hoạt động vì thành quả bởi đấy là hành động xấu xa, còn một số khác thì quả quyết rằng không bao giờ được bỏ cúng tế, làm phúc và tu khổ hạnh.
CÂU 4Hỡi người tài giỏi nhất dòng họ Bhārata, bây giờ hãy nghe kiến giải của Ta về đức xả ly. Hỡi mãnh hổ trong thiên hạ, Kinh sách nói rằng có ba đức xả ly.
CÂU 5Không nên bỏ cúng tế, bố thí hay khổ hạnh vì thiếu chúng đâu có được. Thực ra, đến cả những linh hồn vĩ đại cũng trở nên thanh sạch nhờ cúng tế, khổ hạnh và bố thí.
CÂU 6Tất cả những hoạt động này cần được tiến hành không có tham luyến hay sự trông chờ kết quả. Cần làm chúng với ý thức bổn phận hỡi con trai của Pṛthā. Đó là ý kiến cuối cùng của Ta.
CÂU 7Con người không bao giờ được chối bỏ các bổn phận quy định. Nếu vì ảo tưởng mà anh ta không chịu thực hiện chúng thì sự chối từ đó được gọi là hạng xả ly trong vô minh tính.
CÂU 8Ai không chịu làm tròn bổn phận quy định vì chúng gây bất an, hay vì sợ những bất tiện cho thân xác, người đó là người đang xả ly trong dục tính. Hành động này chẳng bao giờ dẫn anh ta tới đức xả ly toàn thiện.
CÂU 9Arjuna ơi, khi con người làm tròn bổn phận quy định chỉ vì chúng nhất thiết phải được làm tròn, khi anh ta dứt bỏ mọi mối liên hệ vật chất và lòng tham luyến thành quả lao động của mình, sự từ bỏ của anh ta được gọi là hạng xả ly trong hiền tính.
CÂU 10Người mẫn tuệ xả ly trong hiền tính chẳng ghét việc xấu cũng chẳng thích việc tốt, anh ta hành động không nghi ngại.
CÂU 11Thực ra, chúng sinh thị hiện không thể bỏ hoạt động hoàn toàn. Nhưng người từ bỏ thành quả lao động của mình được gọi là người xả ly thực sự.
CÂU 12Người không chịu xả ly sẽ phải hứng chịu nghiệp quả của mình, cả quả lành, quả dữ lẫn quả hỗn hợp sau khi chết. Còn người sống theo tinh thần xả ly thì chẳng hưởng quả, cũng chẳng phải khổ đau vì nó.
CÂU 13Hỡi Arjuna có cánh tay mạnh, theo “Vedānta”, mọi hành động đều được hình thành bởi năm nhân tố và bây giờ Ta dạy tiếp cho ngươi.
CÂU 14Nơi hành động (thân thể), người hành động, các loại giác quan, những nỗ lực khác nhau và cuối cùng là Linh Hồn Tối Cao — đó là năm nhân tố của hành động.
CÂU 15Mọi hành động, dù là đúng hay sai do con người thực hiện bằng thân, khẩu, ý cũng đều do năm nhân tố này gây ra cả.
CÂU 16Do đó, ai coi mình là người hành động duy nhất và không tính tới năm yếu tố này, người đó dĩ nhiên chẳng sáng suốt cho lắm và chẳng thể nhìn nhận mọi sự đúng như chúng có.
CÂU 17Người không bị điều khiển bởi ngụy ngã, người có lý trí được giải thoát cho dù có giết tróc ở cõi trần này thì cũng là không giết tróc và không bị hệ lụy bởi hành động của mình.
CÂU 18Tri thức, đối tượng của tri thức và người có tri thức là ba yếu tố thúc đẩy hành động, còn các giác quan, hành động và người hành động là ba yếu tố tạo nên hành động.
CÂU 19Tri thức, hành động và người hành động được chia thành ba loại phù hợp với ba thuộc tính khác nhau của thiên nhiên vật chất. Bây giờ hãy nghe Ta kể về chúng.
CÂU 20Tri thức cho phép con người thấy được bản chất tinh thần như nhau ở mọi chúng sinh mặc dù chúng bị chia thành vô vàn loài cần được coi là tri thức trong hiền tính.
CÂU 21Ngươi cần coi tri thức mà khi có nó, con người thấy trong mỗi loại thân xác là một loại chúng sinh khác nhau là tri thức ở dục tính.
CÂU 22Còn tri thức khiến con người gắn bó với một loại công việc như nó là tất cả trên đời này, không cho con người biết chân lý và hết sức nghèo nàn thì bị gọi là tri thức trong u tối.
CÂU 23Hành động được tiến hành phù hợp với chỉ giáo của Thánh Kinh và khi thực hiện nó, con người không ái chấp, không yêu, cũng chẳng ghét và không mong hưởng thành quả của nó được gọi là hành động trong hiền tính.
CÂU 24Còn hành động được thực hiện với nỗ lực lớn lao nhằm làm thỏa mãn các ham muốn cá nhân và vì vọng ngã thì được gọi là hành động trong dục tính.
CÂU 25Hành động được thực hiện trong ảo tưởng, vi phạm chỉ giáo của Thánh Kinh, bất chấp hậu quả xấu xa, được thực hiện với bạo lực và gây khổ đau cho chúng sinh khác bị coi là hành động trong vô minh tính.
CÂU 26Ai làm tròn bổn phận của mình không dưới ảnh hưởng của các thuộc tính của thiên nhiên vật chất và của ngụy ngã, ai lao động với quyết tâm sắt đá, với nhiệt thành lớn lao và chẳng nao núng trước thành lẫn bại, người đó hành động trong hiền tính.
CÂU 27Ai ràng buộc với công việc lẫn kết quả của nó và mong được hưởng thành quả, ai tham lam, luôn đố kỵ, bất tịnh tâm và bị vui buồn chi phối, người đó bị gọi là người hành động trong dục tính.
CÂU 28Ai luôn hành động trái ngược với chỉ giáo của Thánh Kinh, ai là kẻ duy vật ngoan cố, kẻ dối trá và lọc lõi trong việc xúc phạm những người khác, ai lười nhác, hay u sầu và trì trệ, người đó bị gọi là kẻ hành động trong vô minh tính.
CÂU 29Hỡi người chinh phục của cải, bây giờ hãy nghe Ta kể cặn kẽ về các loại lý trí và tính kiên quyết khác nhau tương hợp với các thuộc tính của thiên nhiên vật chất.
CÂU 30Con trai của Pṛthā ơi, lý trí giúp con người biết điều gì nên làm và điều gì không, điều gì nên sợ và điều gì không, điều gì trói buộc và điều gì giải thoát là lý trí ở hiền tính.
CÂU 31Con trai của Pṛthā ơi, lý trí không có khả năng phân biệt tôn giáo với sự vô thần, điều gì nên làm và điều gì nên tránh là lý trí ở dục tính.
CÂU 32Lý trí làm con người tưởng sự vô thần là tôn giáo, còn tôn giáo là vô thần; lý trí đắm chìm trong bóng tối ảo tưởng và luôn cố kéo con người khỏi chính đạo là lý trí ở vô minh tính đấy con trai của Pṛthā à.
CÂU 33Con trai của Pṛthā ơi, lòng quyết tâm sắt đá, cái luôn được duy trì bởi việc luyện yoga và nhờ thế mà con người kiểm soát được hoạt động trí tuệ, các luồng sinh khí cùng các giác quan là lòng quyết tâm trong hiền tính.
CÂU 34Còn lòng quyết tâm mà khi có nó, con người khư khư giữ lấy thành quả của hoạt động tôn giáo, của sự phát triển kinh tế và làm toại nguyện giác quan bằng cách ấy là lòng quyết tâm ở dưới ảnh hưởng của dục tính đấy Arjuna à.
CÂU 35Còn lòng quyết tâm chẳng vượt khỏi giấc chiêm bao, nỗi sợ hãi, buồn đau, tuyệt nọng và ảo tưởng — lòng quyết tâm chẳng còn mảy may chút lý trí đó là sản phẩm của thuộc tính tăm tối đấy con trai của Pṛthā à.
CÂU 36Hỡi người giỏi giang nhất dòng họ Bhārata, bây giờ hãy nghe Ta kể về ba loại hạnh phúc mà linh hồn ước định tận hưởng và đôi khi nhờ hạnh phúc ấy nó thoát khỏi mọi khổ đau.
CÂU 37Cái ban đầu dường như độc tố, nhưng cuối cùng hoá ra là tiên tửu và cái thức tỉnh con người tự chứng ngộ được gọi là hạnh phúc trong hiền tính.
CÂU 38Hạnh phúc nẩy sinh từ sự tiếp xúc của các giác quan với các đối tượng của chúng và ban đầu dường như tiên tửu, nhưng sau hóa ra lại là độc tố là hạnh phúc trong dục tính.
CÂU 39Còn hạnh phúc làm con người mù quáng chẳng còn khả năng tự chứng ngộ, cái chỉ là hão huyền từ đầu chí cuối, cái sinh ra từ những giấc ngủ, từ tính lười biếng và ảo tưởng thì được gọi là hạnh phúc trong vô minh tính.
CÂU 40Chẳng có chúng sinh nào ở đây lẫn ở hệ hành tinh bậc cao của các vị á thần thoát khỏi ảnh hưởng của ba thuộc tính của thiên nhiên vật chất.
CÂU 41Hỡi người chinh phạt kẻ thù, các vị brāhmaṇa, các bậc kṣatriya, các nhà vaiśya và những śūdra khác nhau ở bẩm chất vốn có phù hợp với ba thuộc tính vật chất.
CÂU 42Bình tĩnh, tự chủ, khổ hạnh, thanh bạch, nhẫn nại, ngay thẳng, am hiểu, uyên bác và mộ đạo là những phẩm chất vốn có ở các vị brāhmaṇa và định ra bổn phận của họ.
CÂU 43Anh dũng, mạnh mẽ, kiên quyết, mưu trí, quả cảm trong chiến trận, hào hiệp và tài lãnh đạo là những phẩm chất vốn có ở các bậc kṣatriya và định ra bổn phận của họ.
CÂU 44…
CÂU 45Mỗi người có thể đắc quả toàn thiện nhờ hành động phù hợp với bản chất của mình. Bây giờ Ta sẽ kể cho ngươi nghe cách làm điều đó.
CÂU 46Nhờ thờ phụng Đấng Tối Cao, đấng là cội nguồn của mọi chúng sinh, đấng hiện hữu khắp nơi và làm tròn các bổn phận quy định của mình, con người có thể đạt sự toàn thiện.
CÂU 47Thà làm tròn bổn phận của mình cho dù có thiếu sót cũng còn hơn là thực hiện bổn phận của người khác một cách mỹ mãn. Khi làm tròn bổn phận quy định phù hợp với bản chất của mình, con người không phải chịu các báo ứng của ác nghiệp.
CÂU 48Việc làm nào cũng bị che đậy bởi vài thiếu sót như lửa bị khói che phủ vậy. Vì thế cho nên hỡi con trai của Kuntī, con người không nên chối từ việc làm tròn bổn phận quy định của mình kể cả khi việc làm của anh ta đầy khiếm khuyết.
CÂU 49Ai chế ngự được trí tuệ và giác quan, ai đã tịch diệt luyến ái và chẳng màng tới dục lạc vật chất, người đó có thể đạt cấp độ toàn thiện tột bậc và thoát khỏi mọi tội báo nhờ nếp sống thoát tục.
CÂU 50Hỡi con trai của Kuntī, bây giờ Ta sẽ kể vắn tắt cho ngươi biết nên hành động cách nào để sau khi đạt sự toàn thiện này, con người có thể vươn tới cấp độ tuyệt đỉnh Brahman và có được tri thức vô thượng.
CÂU 51-53Ai dựa vào lý trí để tu dưỡng và kiểm chế trí tuệ với quyết tâm sắt đá, ai từ bỏ các đối tượng lạc thú giác quan và thoát khỏi cả ái lẫn tăng, ai sống nơi thanh u, ăn ít, điều ngự thân, khẩu, ý, ai luôn trong trạng thái xuất thần và ai tịch diệt ái chấp, ngụy ngã, ngụy lực, tính kiêu mạn hão, dục vọng, sân giận và mọi thứ của cải vật chất, ai không coi mình là chủ sở hữu của bất cứ thứ gì và lúc nào cũng an lạc, chắc chắn người đó đã đạt sự tự giác ngộ.
CÂU 54Người nào đạt cấp độ siêu tuyệt bằng cách đó, người ấy lập tức thấu hiểu Brahman Vô Thượng và trở nên vô cùng vui sướng. Anh ta chẳng nuối tiếc, cũng chẳng mong muốn điều gì. Anh ta đối xử với mọi chúng sinh như nhau. Ở cấp độ này, anh ta đạt được sự phục vụ tận tụy trong sạch cho Ta.
CÂU 55Chỉ bằng sự phục vụ tận tụy mới có thể hiểu được Ta như Ta có, hiểu rằng Ta là Đức Thượng Đế Tối Cao. Và khi con người hoàn toàn có được ý thức về Ta nhờ sự phục vụ tận tụy đó, anh ta có thể trở về vương quốc của Thượng Đế.
CÂU 56Mặc dù tiến hành đủ loại hoạt động, nhưng dưới sự phù trì của Ta, tín đồ trong sạch của Ta vẫn tới được cõi vĩnh hằng, muôn đời bất diệt nhờ ân huệ Ta ban.
CÂU 57Hãy trông cậy vào Ta trong mọi việc và luôn hành động dưới sự che chở của Ta. Hãy ý thức trọn vẹn về Ta khi phục vụ tận tụy.
CÂU 58Nếu ngươi luôn nghĩ đến Ta thì nhờ ân huệ của Ta, ngươi sẽ vượt qua mọi trở ngại của cuộc sống ước định. Nhược bằng vì ngụy ngã mà ngươi chẳng hành động với ý thức ấy và chẳng nghe lời Ta thì ngươi sẽ hủy hoại mình.
CÂU 59Nếu ngươi không hành động theo chỉ giáo của Ta và không chịu giao chiến thì ngươi sẽ phạm sai lầm. Phù hợp với bản chất của mình, ngươi phải tham chiến.
CÂU 60Vì tác động của ảo tưởng mà hiện giờ ngươi từ chối hành động theo lời chỉ giáo của Ta. Nhưng rồi đằng nào thì bẩm chất của ngươi cũng sẽ buộc ngươi phải hành động tương tự thôi con trai của Kuntī à.
CÂU 61Arjuna ơi, Đấng Tối Cao ngự trong tim mỗi chúng sinh và chỉ đường dẫn lối cho tất cả chúng, những kẻ tựa hồ như đang ngồi trong cỗ xe làm bằng năng lượng vật chất.
CÂU 62Hỡi người nối dõi của Bharata, hãy hoàn toàn hiến mình cho Ngài. Nhờ ân huệ của Ngài, ngươi sẽ có được an lạc siêu tuyệt và tới được cõi vĩnh hằng vô thượng.
CÂU 63Vậy là Ta đã tiết lộ cho ngươi tri thức huyền nhiệm nhất. Hãy cân nhắc cho kỹ rồi sau đó hãy làm như ngươi muốn.
CÂU 64Vì ngươi là bạn chí thiết của Ta nên Ta ban cho ngươi những lời răn vô thượng, tri thức huyền nhiệm nhất. Hãy lắng nghe Ta vì điều đó là phúc lành đối với ngươi.
CÂU 65Hãy luôn nghĩ đến Ta, hãy trở thành tín đồ của Ta, hãy thờ phụng Ta và tỏ lòng kính ngưỡng Ta. Khi ấy, nhất định ngươi sẽ đến được với Ta. Ta hứa với ngươi điều đó bởi vì ngươi là bạn thân nhất của Ta.
CÂU 66Hãy từ bỏ mọi loại tôn giáo và chỉ hiến mình cho Ta. Ta sẽ cứu ngươi thoát khỏi mọi tội báo. Đừng lo sợ gì.
CÂU 67Những kẻ chẳng tu khổ hạnh, chẳng phải là tín đồ của Ta, chẳng phục vụ tận tụy hoặc ganh ghét với Ta chẳng bao giờ được nghe giảng giải về tri thức huyền nhiệm này.
CÂU 68Ai giảng giải điều tối mật này cho các tín đồ, người đó nhất định sẽ đạt cấp độ phục vụ tận tụy trong sạch và cuối cùng sẽ trở về với Ta.
CÂU 69Chẳng có kẻ tôi tớ nào trên thế gian này và sẽ chẳng bao giờ có ai được Ta yêu quý hơn người đó.
CÂU 70Ta tuyên bố rằng người nghiên cứu cuộc đàm thoại thiêng liêng này của chúng ta là người thờ phụng Ta bằng lý trí.
CÂU 71Và ai nghe cuộc chuyện trò này với niềm tin và không chút tị hiềm, người đó thoát khỏi mọi quả báo tội lỗi và tới được các hành tinh tươi đẹp mà những người mộ đạo sinh sống.
CÂU 72Hỡi con trai của Pṛthā, hỡi người chinh phục của cải, ngươi đã thật tập trung nghe chưa. Vô minh và ảo tưởng của ngươi đã bị xua tan hết chưa?
CÂU 73Arjuna đáp: Thưa Kṛṣṇa yêu quý, thưa đấng vô sai lạc, bao nhiêu ảo tưởng trong tôi nay đã tiêu tan hết. Nhờ ân huệ Người, tôi đã lấy lại được trí nhớ. Giờ tôi đã vững tâm, đã trút bỏ hết hồ nghi và tôi sẵn sàng thi hành mệnh lệnh của Người.
CÂU 74Sañjaya thưa: Vậy là hạ thần đã nghe hết cuộc đàm luận của hai linh hồn vĩ đại là Kṛṣṇa và Arjuna. Thông điệp đó kỳ diệu tới mức làm hạ thần dựng cả tóc gáy.
CÂU 75Nhờ ân huệ của Đức Vyāsadeva, hạ thần đã trực tiếp nghe được thông điệp huyền nhiệm nhất do Kṛṣṇa, đức chúa tể của tất cả sức mạnh thần bí đích thân phán truyền cho Arjuna.
CÂU 76Muôn tâu hoàng thượng, mỗi lần nhớ đến cuộc đàm luận kỳ lạ và thiêng liêng giữa Kṛṣṇa và Arjuna là hạ thần lại thấy vui sướng đến rạo rực trong lòng.
CÂU 77Muôn tâu hoàng thượng, cứ nhớ đến dung mạo tuyệt diệu của Đức Chí Tôn Kṛṣṇa là hạ thần lại bàng hoàng kinh ngạc và lòng thêm hoan hỉ.
CÂU 78Nơi nào có Kṛṣṇa, chúa tể của mọi nhà thần bí và nơi nào có Arjuna, tay cung thủ thượng hạng, nơi đó chắc chắn bao giờ cũng có sự sung túc, chiến thắng, sức mạnh phi thường và đạo nghĩa. Đó là ý kiến của hạ thần.